در سالهای اخیر شمار روزهای غبارآلود در کشور افزایش یافته است. بخشی از این پدیده به کانونهای گرد و غبار خارج از مرزهای ایران بازمیگردد که در کشورهای منطقه قرار دارند. ایران طی سالهای گذشته تلاش کرده با همکاری این کشورها راهکارهایی برای مدیریت این کانونها پیدا کند. در همین راستا، در سال ۱۴۰۲ نیز اجلاس بینالمللی مقابله با گرد و غبار و طوفانهای ماسهای در ایران برگزار شد.
با این حال روند همکاریهای منطقهای نشان میدهد که حل این مسئله زمانبر است. صدیقه ترابی، معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، سال گذشته اعلام کرده بود مدیریت کانونهای خارجی گرد و غبار ممکن است تا ۲۰ سال زمان ببرد؛ چرا که ایجاد اعتماد، تبادل اطلاعات و عبور از چالشهای همکاری با کشورهای همسایه فرآیندی تدریجی است.
در همین زمینه بهزاد رایگانی، دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار، درباره آخرین وضعیت دیپلماسی گرد و غبار به ایسنا گفت: پیگیری موضوع مدیریت گرد و غبار در کشورهای همسایه از سالهای گذشته آغاز شده است. اکنون نیز با تشکیل یک کارگروه بینالمللی با محوریت وزارت امور خارجه، تلاش شده جلسات منظم برای بررسی موضوع و تبادل نظر میان دستگاهها برگزار شود.
او با اشاره به شرایط طبیعی ایران توضیح داد: با وجود قرار گرفتن کشور در کمربند بیابانی جهان، به دلیل پستی و بلندیهای جغرافیایی، شدت گرد و غبار داخلی در ایران چندان بالا نیست. آنچه در سالهای اخیر به تشدید این پدیده دامن زده بیشتر به مداخلات انسانی، تغییرات کاربری زمین و رعایت نشدن حقآبههای زیستمحیطی مربوط میشود. از همین رو، گرد و غبار در ایران از نظر تاریخی بخشی از زندگی روزمره مردم نبوده است.
به گفته رایگانی، در مقابل برخی کشورهای منطقه مانند ترکمنستان، عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس سالهاست با این پدیده مواجهاند و تا حدی با آن سازگار شدهاند. برای نمونه، ترکمنستان دارای بیابانهای گسترده است و عراق نیز با کانونهای وسیع گرد و غبار روبهروست. در مرز عراق و سوریه نیز به دلیل رها شدن اراضی کشاورزی در پی کمبود آب، سدسازیهای بالادست و ناامنی، کانونهای متعددی شکل گرفته است.
او افزود: طوفانهای گرد و غبار به طور مداوم این کشورها را تحت تاثیر قرار میدهد و به همین دلیل بسیاری از مردم و حتی سیاستگذاران آن کشورها این پدیده را به عنوان بخشی از شرایط طبیعی پذیرفتهاند. در چنین وضعیتی، سرمایهگذاری برای کنترل گرد و غبار در اولویت برنامههای آنها قرار نمیگیرد.
دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار تاکید کرد که تفاوت نگاه کشورها به این مسئله یکی از موانع اصلی همکاریهای منطقهای است. به گفته او، حل مشکل کانونهای خارجی گرد و غبار تنها با پیگیری دیپلماتیک امکانپذیر نیست و نیازمند همگرایی واقعی در سطح منطقه است.
رایگانی در ادامه گفت: در بحثهای علمی معمولا بر ضرورت مدیریت کانونهای گرد و غبار توافق وجود دارد، اما هنگام تصمیمگیریهای کلان، تخصیص بودجه و منابع تابع اولویتهای داخلی کشورهاست و همین موضوع روند اقدامات مشترک را کند میکند.
او در پایان با تاکید بر ادامه تلاشهای ایران در این حوزه اظهار کرد: با وجود دشواریها، ایران در زمینه مدیریت کانونهای خارجی گرد و غبار ناامید نیست و وزارت امور خارجه این موضوع را پیگیری میکند؛ هرچند باید پذیرفت که این مسئله بسیار پیچیده و حل آن نیازمند زمان و همکاری گسترده منطقهای است.
نظر شما